DNS nedir? İsim sunucusu, A, CNAME, MX kayıtları ve yayılma süresi

Tarayıcı ornek.com adresini kendi başına bulamaz; önce bu adın hangi IP adresine karşılık geldiğini öğrenmesi gerekir. Bu çeviriyi yapan sistem DNS'tir (Domain Name System). Alan adınızı barındırma paketine bağlamak, e-posta servisinizi çalıştırmak ve firma değiştirirken kesinti yaşamamak, birkaç DNS kaydını doğru girmeye bağlıdır. Bu yazı kayıt türlerini, isim sunucusu değişikliğini, TTL ve yayılma süresini ve en sık yapılan hataları açıklar.

DNS nasıl çalışır

Ziyaretçinin cihazı önce kendi önbelleğine bakar, yoksa soruyu internet sağlayıcısının (ya da seçilmiş genel DNS servisinin) çözümleyicisine iletir; çözümleyici cevabı önbelleğinde bulamazsa kök sunuculardan başlayıp uzantının (.com, .com.tr) sunucularına, oradan da alan adınızın yetkili isim sunucularına ulaşır. Yetkili isim sunucusu, alan adınızın bölge dosyasını (zone) tutan sunucudur; A, MX gibi kayıtlar burada durur. Cevap alındıktan sonra TTL süresi boyunca ara sunucularda saklanır, böylece aynı soru tekrar tekrar sorulmaz.

Pratikte iki ayrı karar verirsiniz:

• İsim sunucuları (NS) nerede olacak? Kayıt firmasında, barındırma firmasında ya da Cloudflare gibi bağımsız bir DNS servisinde.
• Bölge dosyasında hangi kayıtlar olacak? Sitenin IP adresi, e-postanın gideceği sunucu, doğrulama metinleri.

İsim sunucularını barındırma firmasına yönlendirirseniz bölge dosyasını firma sizin için hazırlar; kayıt firmasında ya da bağımsız serviste tutarsanız kayıtları kendiniz girersiniz.

Kayıt türleri

Birkaç kural tabloya sığmaz: kök ad (ornek.com) için CNAME tanımlanamaz, yalnızca A/AAAA kullanılır; aynı ad için hem CNAME hem başka kayıt bulunamaz; MX kaydının hedefi bir CNAME değil, A ya da AAAA kaydı olan bir ad olmalıdır. Panelde hata almıyor olsanız bile bu kurallara aykırı kayıtlar bazı çözümleyicilerde beklenmedik sonuç verir.

İsim sunucusu nasıl değiştirilir

Barındırma paketinizi satın aldığınızda gelen hoş geldiniz e-postasında ns1 ve ns2 ile başlayan iki ya da daha fazla isim sunucusu adı bulunur. Değişiklik, alan adını aldığınız kayıt firmasının panelinde yapılır:

1. Kayıt firmasının paneline girin ve ilgili alan adını açın.
2. “İsim sunucuları”, “Nameservers” ya da “DNS yönetimi” bölümünü bulun.
3. Varsayılan isim sunucularını barındırma firmasının verdiği adlarla değiştirin; en az iki tane girin.
4. Kaydedin. Kayıt firması değişikliği uzantının merkezi sistemine iletir.
5. Barındırma panelinde alan adının ekli olduğundan (birincil alan adı ya da eklenti alan adı) emin olun.

Bu işlemden sonra barındırma firmasının bölge dosyası devreye girer. Firma genellikle A, www için CNAME ve kendi e-posta sunucusu için MX kayıtlarını otomatik oluşturur. Önceden başka bir yerde tuttuğunuz özel kayıtlar (harici e-posta servisi, doğrulama metinleri, alt alan adları) yeni bölgeye kendiliğinden geçmez; bunları elle eklemeniz gerekir.

Alternatif yol, isim sunucularını değiştirmeden yalnızca A kaydını barındırma sunucusunun IP adresine çevirmektir. Bu yöntem e-posta ve diğer kayıtları olduğu yerde bırakır; sunucu IP'si değiştiğinde kaydı sizin güncellemeniz gerekir.

TTL ve yayılma süresi

TTL (time to live), bir kaydın ara sunucularda kaç saniye saklanacağını belirtir. cPanel gibi bazı panellerde varsayılan değer 14400 saniye, yani dört saattir; başka panellerde bir gün de olabilir. “Yayılma” denen şey aslında yeni bir dağıtım değil, dünyadaki önbelleklerin eski cevabı TTL dolana kadar tutmasıdır. Değişiklik bazı ziyaretçilerde hemen, bazılarında saatler sonra görünür; bu yüzden ne kadar süreceği tek bir sayıyla söylenemez.

• A ya da MX gibi tek bir kaydı değiştirecekseniz TTL'yi önceden 300 saniyeye düşürün, eski TTL süresi kadar bekleyin, sonra değişikliği yapın. Böylece geçiş dakikalar içinde tamamlanır.
• İsim sunucusu değişikliğinde kontrol sizde değildir: uzantının merkezi sunucuları NS kayıtlarını kendi TTL'leriyle dağıtır ve bu süre .com için iki güne kadar çıkabilir. Bu nedenle “24–48 saat” uyarısı NS değişikliği için geçerlidir, tek kayıt değişikliği için değil.
• Geçiş sırasında eski sunucuyu kapatmayın; iki sunucu birkaç gün aynı içeriği sunmalıdır.

Kaydın yayılıp yayılmadığını kendi bilgisayarınızdan kontrol etmek yanıltıcı olabilir, çünkü sizin çözümleyiciniz de eski cevabı tutuyor olabilir. Terminalde dig ornek.com A @1.1.1.1 ya da nslookup ornek.com 8.8.8.8 komutlarıyla belirli bir çözümleyiciye doğrudan sorabilir, farklı ülkelerden sorgu yapan çevrim içi araçlarla genel durumu görebilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• MX kaydını unutmak: En yaygın hata. İsim sunucuları barındırma firmasına geçince e-postanız da firmanın sunucusuna yönlenir. E-postayı harici bir serviste tutuyorsanız servisin MX, SPF ve DKIM kayıtlarını yeni bölgeye kaydetmeden değişiklik yapmayın; aksi hâlde gelen e-postalar kaybolur.
• www ve kök adı farklı yere yönlendirmek: www için CNAME, kök ad için A kaydı eksikse sitenin bir biçimi açılır, diğeri açılmaz. İkisinin de tanımlı olduğunu ve aynı sunucuya gittiğini kontrol edin.
• Eski IP'yi bırakmak: Firma değiştirdikten sonra alt alan adlarından biri (örneğin blog, test) eski sunucuyu göstermeye devam edebilir. Bölgedeki tüm A kayıtlarını listeleyip gözden geçirin.
• Yalnızca bir isim sunucusu girmek: Çoğu uzantı en az iki isim sunucusu ister; tek sunucu girilirse kayıt reddedilebilir ya da yedeksiz kalırsınız.
• SPF kaydını iki kez tanımlamak: Bir alan adında yalnızca bir SPF kaydı olabilir; iki ayrı TXT kaydı SPF doğrulamasını geçersiz kılar. Yeni servis eklerken mevcut kayda include ekleyin; SPF, DKIM ve DMARC ayrıntıları e-posta hosting rehberinde anlatılıyor.
• TTL'yi değişiklikten sonra düşürmek: Düşük TTL yalnızca önceden ayarlandığında işe yarar; değişiklikle birlikte düşürmenin geçişe etkisi olmaz.
• Cloudflare'de proxy modunu yanlış kullanmak: Turuncu bulut (proxy) açıkken ziyaretçi Cloudflare'in IP'sini görür; FTP, SSH ve e-posta için kullanılan kayıtlarda proxy kapalı (gri bulut) olmalıdır.

Alan adını barındırma paketine bağlarken

Yeni bir paket aldığınızda izlenecek sıra şudur: önce paneldeki alan adı ayarlarını yapın ve siteyi sunucunun geçici adresinden ya da bilgisayarınızın hosts dosyasını düzenleyerek test edin; harici e-posta kullanıyorsanız gerekli kayıtları not alın; ardından isim sunucularını değiştirin ya da A kaydını güncelleyin; son olarak SSL sertifikasını çıkarın, çünkü doğrulama DNS'in yeni sunucuyu göstermesini bekler. Panel ve paket seçimi için paylaşımlı hosting kategorisine, kontrol panelleri arasındaki farklar için cPanel mi, Plesk mi? yazısına bakabilirsiniz; barındırmanın genel işleyişi Hosting nedir? rehberinde anlatılıyor.

Son bir not: alt alan adları için ayrı kayıt gerekir. blog.ornek.com'u aynı sunucuda açacaksanız panelden alt alan adını oluşturmanız yeterlidir, isim sunucuları barındırma firmasındaysa bölgeye A kaydı otomatik eklenir; farklı bir serviste (örneğin hazır bir mağaza platformunda) barındıracaksanız servisin verdiği hedefe CNAME tanımlarsınız. Her alt alan adının sertifikada ayrıca yer alması (ya da joker sertifikayla kapsanması) gerekir, bu yüzden kayıt eklendikten sonra SSL listesini de güncelleyin.

Bölge dosyanızın bir kopyasını (panellerde “zone export” ya da kayıt listesinin ekran görüntüsü) saklamak, firma değişikliğinde ya da yanlışlıkla silinen bir kayıtta dakikalar kazandırır.