Hosting yedekleme rehberi: 3-2-1 kuralı, panel yedekleri ve geri yükleme

Bir site yalnızca sunucu arızası yüzünden kaybolmaz; gündelik hatalar da aynı sonucu doğurur: yanlış eklenti güncellemesi, silinen bir klasör, bozulan bir veritabanı tablosu ya da ele geçirilen bir hesap. Bu durumların hepsinde sizi kurtaracak tek şey, sorundan önce alınmış ve gerçekten geri yüklenebilen bir kopyadır. Bu rehber, firmanın aldığı kopyayla kendi aldığınızın neden farklı olduğunu, 3-2-1 kuralını, kopya türlerini, saklama süresini, panel ve eklenti araçlarını, harici depolamayı ve en önemlisi geri yükleme provasını anlatır.

Firmanın kopyası ile sizin kopyanız

Çoğu paket sayfasında “günlük yedek” yazar. Bu ifade, firmanın sunucu genelinde otomatik kopya aldığı anlamına gelir; ancak üç soruyu yanıtlamaz:

• Kaç gün saklanıyor? Saklama penceresi firmadan firmaya değişir; birkaç gün de olabilir, birkaç hafta da. Sorunu iki hafta sonra fark ederseniz temiz kopya artık silinmiş olabilir.
• Geri yükleme ücretsiz mi? Bazı paketlerde kullanıcı panelden kendisi geri yükler; bazılarında destek talebi açmanız gerekir ve işlem ücretli olabilir.
• Nerede duruyor? Aynı veri merkezindeki başka bir sunucuda tutulan kopya, veri merkezinde yaşanan bir sorunda ya da firmanın kapanmasında sizinle birlikte kaybolur.

Firmanın kopyası sunucu arızasına karşı bir güvencedir ve değerlidir; ama sizin denetiminizde değildir. Kendi aldığınız kopya ise saklama süresini, yerini ve geri yükleme anını sizin belirlediğiniz tek güvencedir. İkisi birbirinin yerine geçmez, birlikte kullanılır. Paket seçerken firmanın yedek politikasını (sıklık, saklama, ücret) destek sayfasından okuyun; sayfada yazmıyorsa satın almadan önce sorun.

3-2-1 kuralı

Yedekleme dünyasının en bilinen ilkesi üç rakamla özetlenir:

Paylaşımlı pakette bu kural şöyle uygulanır: firmanın otomatik kopyasını açık tutun, haftada bir (içerik sık değişiyorsa her gün) kendi kopyanızı alın ve bu kopyayı sunucu dışına, örneğin bulut depolamaya ya da kendi bilgisayarınıza indirin. Üç parça tamamlandığında tek bir olay sizi bütün kopyalardan birden mahrum bırakamaz.

Tam kopya mı, artımlı mı?

Tam kopya her seferinde bütün dosyaları ve veritabanını alır. Geri yüklemesi basittir, ama her seferinde aynı büyüklükte yer kaplar ve büyük sitelerde uzun sürer. Artımlı kopya ilk tam kopyadan sonra yalnızca bir önceki kopyadan (tam ya da artımlı) bu yana değişenleri ekler; az yer tutar, hızlıdır, ancak geri yüklemede zincirdeki bütün parçalar sağlam olmalıdır. Diferansiyel kopya ise son tam kopyadan bu yana değişen her şeyi alır; artımlıdan büyük, tam kopyadan küçüktür ve zincire bağımlılığı azdır.

Küçük bir site için haftalık tam kopya yeterlidir. Mağaza ya da üyelik sitesi gibi veritabanı sürekli değişen sitelerde günlük artımlı kopya ile haftalık tam kopya dengeli bir plandır. Hangi türü seçerseniz seçin veritabanını ayrı bir dosya olarak da dışa aktarın; dosyalardan bağımsız bir veritabanı kopyası, yalnızca veriyi geri almanız gereken durumlarda zaman kazandırır.

Saklama süresi

Kaç sürümü ne kadar tutacağınız, sorunun ne kadar geç fark edilebileceğine bağlıdır. Silinen bir sayfa hemen fark edilir; sessizce yerleşen kötü amaçlı kod haftalarca fark edilmeyebilir. Makul bir başlangıç: son yedi günün günlük kopyası, son dört haftanın haftalık kopyası ve son üç ayın aylık kopyası. Bu düzen on dört sürümle yaklaşık üç aylık bir pencere sağlar ve depolama maliyetini sınırlı tutar. Depolama hedefinde eski sürümleri otomatik silen bir kural tanımlayın; aksi hâlde kota dolar ve yeni kopyalar sessizce başarısız olur.

Panelden kopya almak

cPanel, Plesk ve DirectAdmin'in üçünde de kullanıcı seviyesinde bir yedek aracı vardır. Hesabın bütününü kapsayan arşiv, posta kutuları ve panel ayarları dahil her şeyi taşır ve aynı panelin başka bir sunucusunda geri yüklenebilir (cPanel'de tam kopyayı kullanıcı değil, genellikle sunucu yöneticisi ya da yeni firmanın desteği geri yükler); firma değiştirirken standart yol budur. Yalnızca site klasörünü ya da tek bir veritabanı dökümünü indirmek ise haftalık kendi kopyanız için çoğu zaman tam hesap arşivinden daha az yer ve zaman ister. Plesk'in yedek yöneticisi zamanlama ve FTP ya da bulut hedefi tanımlamaya da izin verir; cPanel'de zamanlama çoğunlukla firmanın sunucu düzeyindeki aracına (JetBackup gibi) bağlıdır ve kullanıcı yalnızca mevcut sürümlerden geri yükleyebilir.

Panelden alınan arşiv hesabınızın disk alanında oluşur. Kota doluysa işlem yarım kalır; önce boş alanı kontrol edin. Arşiv hazırlandığında onu indirip hesaptan silin; sunucuda duran eski arşivler hem kota tüketir hem de 3-2-1 kuralının “başka yer” maddesini karşılamaz.

WordPress eklentileriyle kopya

UpdraftPlus, BackWPup, Duplicator ve benzeri eklentiler, panelden bağımsız olarak WordPress içinden kopya alır ve bulut depolamaya (Google Drive, Dropbox, S3 uyumlu depolar) gönderebilir; zamanlama ve bazı bulut hedefleri eklentiye göre yalnızca ücretli sürümde bulunur. Avantajı, panele girmeden otomatik çalışması ve geri yüklemeyi de WordPress içinden yapabilmesidir. Sınırlaması, eklentinin PHP çalışma süresi ve bellek limitlerine bağlı olmasıdır; büyük medya kütüphaneli sitelerde paylaşımlı paketin sınırlarına takılabilir. Böyle durumlarda medya klasörünü kopyadan ayırıp onu panel ya da FTP ile ayrıca alın. Eklenti kopyası e-posta hesaplarını kapsamaz; e-postanız aynı pakette duruyorsa panel kopyası yine gerekir. Eklenti seçiminde iki ölçüt yeterlidir: düzenli güncelleniyor mu ve geri yükleme bir kez başarıyla denendi mi?

Harici depolama seçenekleri

• Kendi bilgisayarınız: En basit hedef; ancak tek bir disk olduğundan bulut hedefiyle birlikte kullanın.
• Bulut depolama (Google Drive, Dropbox, OneDrive): Eklentiler ve Plesk uzantıları doğrudan bağlanır; kota ve sürüm sayısını takip edin.
• Nesne depolama (S3 uyumlu): Büyük siteler ve çok sayıda sürüm için ekonomik; yaşam döngüsü kurallarıyla eski sürümler otomatik silinir.
• İkinci bir barındırma hesabı ya da VPS: FTP/SFTP hedefi olarak kullanılabilir; farklı bir firmada olması 3-2-1'in son maddesini karşılar.

Hangi hedefi seçerseniz seçin, kopya arşivlerini şifreleyin ya da hedefin şifrelemesini açın; arşivde veritabanı parolası ve kullanıcı verisi bulunur.

Geri yükleme provası

Alınmış ama hiç denenmemiş bir kopya, varsayımdan ibarettir. Üç ayda bir, en son kopyayı bir alt alan adına ya da yerel ortama geri yükleyin ve sitenin açıldığını, yönetime girilebildiğini ve son içeriklerin yerinde olduğunu doğrulayın. Bu prova aynı zamanda geri yüklemenin kaç dakika sürdüğünü ve hangi adımların belgelenmesi gerektiğini öğretir; gerçek bir kriz anında bu bilgi paniği azaltır. Provada eksik çıkan şey (unutulmuş bir ayar dosyası, kopya dışında kalan bir klasör) plana eklenir.

Yedeği işe yaramaz kılan yedi alışkanlık

1. Firmanın “günlük yedek” ifadesine güvenip kendi kopyasını hiç almamak.
2. Kopyayı sunucunun kendi diskinde bırakmak.
3. Veritabanını almayıp yalnızca dosyaları kopyalamak, ya da tersi.
4. Depolama hedefinin dolduğunu fark etmemek ve aylarca başarısız kopya bildirimlerini okumamak.
5. Geri yüklemeyi hiç denememek.
6. Kopya arşivlerini şifresiz, herkese açık bir klasörde tutmak.
7. Güncelleme ya da taşıma gibi büyük bir işlemden hemen önce elle kopya almamak.

Firmanızın yedek politikasını karşılaştırmak için hosting firmaları listesindeki firma profillerine ve günlük yedekleme sunan hosting firmaları yazısına, paket türüne göre yedek seçeneklerini görmek için paylaşımlı hosting ve WordPress hosting kategori sayfalarına bakabilirsiniz. Panellerin yedek araçlarındaki farkları cPanel mi, Plesk mi? yazısında karşılaştırdık.